Kısaca
- Kapı kolları, telefonlar ve toplu taşıma araçlarındaki mikroorganizmalar ellerle göz, burun ve ağza taşınarak solunum yolu ve sindirim sistemi enfeksiyonlarına yol açabiliyor.
- Dünya Sağlık Örgütü, doğru el hijyeninin ishal ve akut solunum yolu enfeksiyonlarını azaltmada en temel adım olduğunu belirtiyor.
- Acıbadem Kartal Hastanesi uzmanı Dr. Aytan Seydaliyeva, el yıkamanın süresi, zamanı ve yöntemi konusunda beş soruluk bir öz değerlendirme hazırladı.
Gün içinde kapı kollarından telefonlara, toplu taşıma araçlarından ortak kullanılan yüzeylere kadar pek çok noktaya el ile temas ediyoruz. Yıkanmamış ellerle göz, burun ve ağza dokunmak, bu yüzeylerdeki mikroorganizmaların vücuda girmesini kolaylaştırıyor. Acıbadem Kartal Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Aytan Seydaliyeva, el hijyeninin hastalıkları önlemedeki rolüne dikkat çekti.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), doğru el hijyeninin özellikle ishal ve akut solunum yolu enfeksiyonlarını azaltmada en temel adım olduğunu vurguluyor. Dr. Seydaliyeva ise ellerin ne zaman, ne kadar süreyle ve nasıl temizlendiğinin hastalıkların önlenmesinde büyük önem taşıdığını söylüyor. Uzman, el hijyeninin doğru uygulanıp uygulanmadığını ölçmek için beş soruluk bir test hazırladı.
Ellerinizi sabunla en az 20 saniye ovalıyor musunuz?
Dr. Seydaliyeva, eller sabunlandıktan sonra en az 20 saniye ovalanması gerektiğini belirtiyor. Bilimsel çalışmalar, daha kısa süreli yıkamada ellerden mikroorganizma ve zararlı kimyasalların yeterince uzaklaştırılamadığını gösteriyor. Doğru yöntem; elleri temiz akan suyla ıslatmak, sabunla köpürtmek, en az 20 saniye ovalamak, temiz suyla durulamak ve tamamen kurulamak olarak sıralanıyor. Yani birkaç saniye sabun sürüp durulamak yerine "ıslat-köpürt-ovala-durula-kurula" basamaklarının uygulanması öneriliyor.
Avuç içlerinin yanı sıra elin diğer bölgelerini de temizliyor musunuz?
Uzmana göre eller yıkanırken yalnızca avuç içleri birbirine sürtülmemeli. El sırtları, parmak araları ve tırnak altları da sabunla iyice ovalanmalı. Kurulama da önemli, çünkü mikroorganizmalar ıslak ellerden diğer yüzeylere daha kolay geçebiliyor. Temiz havluyla kurutmanın mı yoksa hava ile kurutmanın mı daha üstün olduğu konusunda ise yeterli bilimsel kanıt bulunmuyor; önemli olan ellerin tamamen kurutulması.
Ellerinizi yalnızca kirli göründüklerinde mi yıkıyorsunuz?
Eller gözle temiz görünse de enfeksiyona yol açabilecek mikroorganizmalar taşıyor olabilir. Bu nedenle yemek hazırlamadan önce, yemekten önce, bir başkasını beslemeden ya da emzirmeden önce, tuvalet kullanımından veya dışkıyla temastan sonra, öksürme, hapşırma ya da burun temizleme sonrasında ve ellerin görünür biçimde kirlendiği durumlarda yıkanmaları gerekiyor. Evde kusma veya ishali olan bir hastanın bakımından önce ve sonra, yara bakımında, hayvan ya da hayvan atıklarıyla temastan sonra ve çöpe dokunduktan sonra da el yıkamanın hayati önem taşıdığı belirtiliyor.
Sıcak su daha mı temizler?
Etkili el yıkama için çok sıcak su gerekmiyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), sıcak ve soğuk suyun ellerden benzer miktarda mikroorganizma uzaklaştırdığını belirtiyor. Asıl belirleyici olan, ellerin tüm yüzeylerinin yeterince sabunla ovalanması, durulanması ve kurulanması. Çok sıcak suyun ciltte tahrişe, hatta yanıklara yol açabileceği de hatırlatılıyor. Bu nedenle kişi, tercihine göre soğuk ya da ılık su kullanabilir.
El antiseptiği sabun ve suyun yerini tutar mı?
Alkol bazlı el antiseptikleri yararlı olsa da her koşulda sabun ve suyun yerini tutmaz. Sabun ve suya erişim yoksa ve eller görünür biçimde kirli değilse en az yüzde 60 alkol içeren bir antiseptik kullanılabilir. Ürün, elin tüm yüzeylerine yayılarak eller kuruyana kadar ovuşturulmalı. Eller görünür biçimde kirliyse ise sabun ve su tercih edilmeli. Özellikle norovirüs gibi bazı enfeksiyon etkenlerinin uzaklaştırılmasında sabun ve su, alkol bazlı antiseptiklerden daha etkili. Dolayısıyla antiseptik, el yıkamanın güçlü bir alternatifi değil, uygun koşullarda başvurulabilecek bir seçenek olarak görülmeli.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
