Kısaca
- Kış aylarında hareketsizlik ve yüksek kalorili beslenme karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor.
- Belirti vermeden ilerleyebilen hastalık, bazı kişilerde iltihaplanma ve fibrozise kadar gidebiliyor.
- Uzman görüşü; kilo kontrolü, dengeli beslenme, düzenli hareket ve erken tanıyı öne çıkarıyor.
Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, kış aylarında karaciğer yağlanması riskine karşı alınabilecek önlemleri anlattı. Uzmana göre hareketin azaldığı ve kalorili gıdaların arttığı dönemde bu risk yükseliyor.
Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesi olarak tanımlanıyor. Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili bu tablo, MASLD olarak adlandırılıyor; iltihaplanma ve hücre hasarıyla ilerlediğinde ise MASH olarak anılıyor.
Soğuk hava tek başına bu hastalığa yol açmasa da yürüyüşlerin azalması, uzun süre oturulması ve tatlı ile hamur işlerinin sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırıyor. Karın çevresindeki yağlanma, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar önemli risk faktörleri arasında. Şekerli içeceklerin sık tüketimi ve gereksiz kalori alımı da riski yükseltebiliyor.
Karaciğer yağlanması yalnızca ileri yaş ya da fazla kilo sorunu değil; çocuk ve gençlerde de görülebiliyor. Normal kilo da riski tümüyle ortadan kaldırmıyor. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci ve alkol kullanımı da değerlendirmede dikkate alınmalı.
Hastalık çoğu zaman belirti vermiyor; ultrason ya da kan testlerinde tesadüfen saptanabiliyor. Yorgunluk ya da sağ üst karında dolgunluk hissi görülse de bu belirtiler hastalığa özgü değil. Şikayet olmaması karaciğerde hasar bulunmadığı anlamına gelmiyor; özellikle obezite, diyabet veya metabolik risk taşıyan kişilerin belirti beklemeden değerlendirilmesi gerekiyor.
Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eklendiğinde zamanla fibrozis adı verilen nedbe dokusu oluşabiliyor. İleri fibrozis bazı hastalarda siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine ilerleyebiliyor. Ancak her yağlanma bu aşamalara ulaşmıyor; riskin düzeyi diyabet, metabolik sorunlar ve fibrozisin derecesine göre değişiyor.
Kış aylarında sık tüketilen salep ve boza, hazırlanışına, şeker miktarına ve porsiyon büyüklüğüne bağlı olarak enerji alımını artırabiliyor. Bu içecekler ile tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıkların sık tüketimi kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Porsiyon kontrolü yapılmalı, ilave şeker sınırlandırılmalı ve sebze, baklagil ile yeterli protein içeren dengeli öğünlere yer verilmeli.
Tanı ve takip
Değerlendirmede yalnızca yağ miktarı yetmiyor; iltihaplanma ve fibrozis riski de belirlenmeli. Kan testleri ve ultrasonun yanı sıra FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemler kullanılabiliyor. FibroScan, yağlanma derecesi ve doku sertliği hakkında bilgi veriyor. Normal karaciğer enzimleri fibrozis olmadığını kesin olarak göstermiyor; sonuçlar klinik bulgular ve diğer incelemelerle birlikte değerlendiriliyor. Gerektiğinde ek görüntüleme ya da karaciğer biyopsisi de gündeme gelebiliyor.
Karaciğer sağlığını korumak için 7 öneri
1. Fazla kilonuz varsa kontrollü kilo verin. Yaklaşık yüzde 5 kilo kaybı karaciğerdeki yağ miktarını azaltabiliyor; uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzerindeki kayıplar iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yarar sağlayabiliyor.
2. Dengeli beslenin. Sebze, baklagil ve yeterli protein içeren öğünleri tercih edin; şekerli içecekleri sınırlandırın ve porsiyon kontrolüne dikkat edin.
3. Haftada en az 150 dakika hareket edin. Sağlık durumunuz uygunsa orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapın; yürüyemediğiniz günlerde evde ya da kapalı alanlarda hareket edin.
4. Uzun süre oturmaktan kaçının. Özellikle kış aylarında hareketsiz kalma süresini azaltın ve gün içinde düzenli aralar verin.
5. Metabolik sorunlarınızı kontrol altında tutun. Diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar için doktorunuzun önerdiği takip ve tedaviyi sürdürün.
6. Zayıflama ürünlerini bilinçsizce kullanmayın. Kilo verme ilaçlarını ve bitkisel takviyeleri doktor önerisi olmadan kullanmayın; bazı ürünlerin karaciğer hasarına yol açabileceği belirtiliyor.
7. Kontrollerinizi ertelemeyin. Belirti vermeden ilerleyebildiği için risk faktörü taşıyorsanız gerekli tetkikleri yaptırın ve takip planını doktorunuzla birlikte oluşturun.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
