Kısaca
- Kilo kontrolünde kullanılan GLP-1 reseptör agonistlerinin safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında göreceli riski yaklaşık yüzde 37 artırdığı bildirildi.
- Safra kesesinde taş bulunması tek başına kullanım için mutlak engel değil; hastanın geçmiş şikâyetleri değerlendirilmeli.
- İlaç mutlaka hekim kontrolünde kullanılmalı, tedavi kararı kişiye özel verilmeli.
Memorial Kayseri Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Op. Dr. Ali Can Yalı, son yıllarda popüler olan zayıflama iğnelerinin safra kesesi üzerindeki etkisine ilişkin bilgi verdi. Yalı’ya göre ilaçların doktor kontrolünde kullanılması gerekiyor.
Obezite; kalp ve damar hastalıkları riskini artırıyor, hipertansiyon, diyabet ve kolesterol yüksekliği gibi sorunlara zemin hazırlıyor. Bu nedenle obezitenin önlenmesi ve kilo kontrolü için çeşitli tedaviler uygulanıyor. Halk arasında zayıflama iğnesi olarak bilinen ilaçların safra kesesi üzerindeki etkisi ise merak konusu.
Taşı olanlar ne yapmalı
Safra kesesinde taş bulunan hastalar, zayıflama iğnesi kullanıp kullanamayacaklarını hekimlerine sıkça soruyor. İştahı baskılayan ve tokluk hissi veren bu ilaçların, egzersiz ve klasik diyet uygulayanlara kıyasla belirgin biçimde daha fazla kilo kaybı sağladığı düşünülüyor.
Risk artışına ilişkin bulgular
Kilo kontrolünde kullanılan ilaçların önemli bir kısmını GLP-1 reseptör agonistleri oluşturuyor. Bu ilaçlar iştahı azaltarak kilo kaybına yardımcı oluyor. JAMA Internal Medicine dergisinde 2022’de yayımlanan bir meta-analiz, 76 randomize kontrollü çalışma ve 100 binden fazla katılımcıyı değerlendirdi. Analize göre bu ilaçların kullanımı, safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında riski yaklaşık yüzde 37 oranında göreceli olarak artırıyor. Risk artışının özellikle kilo verme amacıyla kullanımda daha belirgin olduğu bildirildi. Bu oran, ilacı kullananların üçte birinde safra taşı oluşacağı anlamına gelmiyor; yalnızca kullanmayanlara göre göreli bir artışı ifade ediyor.
Olası nedenler
Hızlı ve belirgin kilo kaybının safranın kolesterol bakımından yoğunlaşmasına ve taş oluşumuna zemin hazırlayabildiği belirtiliyor. Benzer durumun hızlı kilo verilen diyetler ve obezite cerrahisi sonrasında da görülebildiği ifade ediliyor. Ayrıca bazı GLP-1 temelli ilaçların safra kesesinin boşalma işlevini etkileyebileceği düşünülüyor; safranın kesede daha uzun süre kalması taş oluşumunu kolaylaştırabilir. Ancak bu mekanizmaların tüm ilaçlarda aynı düzeyde etkili olduğu kesin olarak söylenemiyor.
Değerlendirme gerektiren durumlar
Safra kesesinde taş bulunması, zayıflama iğnelerinin kullanımı için tek başına mutlak bir engel değil. Ancak hastanın daha önce safra kesesi ağrısı, akut kolesistit (safra kesesi iltihabı), safra kanalına taş düşmesi ya da safra taşına bağlı pankreatit geçirip geçirmediği mutlaka değerlendirilmeli. Şikâyeti olmayan hastalarla tekrarlayan ağrı yaşayan hastaların aynı biçimde değerlendirilmesi doğru değil. Özellikle taşa bağlı şikâyeti olanlarda tedaviden önce genel cerrahi hekiminin değerlendirmesi daha uygun; gerekirse cerrahi seçenek de gündeme gelebiliyor.
Yalnızca zayıflama iğnesi kullanılacak olması, şikâyeti bulunmayan her taş hastasının ameliyat edilmesini gerektirmiyor. Öte yandan ilaç kullanımı sırasında ortaya çıkan karın ağrıları basit bir yan etki olarak görülmemeli. Özellikle karnın sağ üst bölümünde şiddetli ya da uzun süren ağrı, tekrarlayan kusma, ateş veya sarılık gelişmesi durumunda safra kesesi ve safra yollarına ilişkin komplikasyonlar açısından gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalı.
Kişiye özel karar
Zayıflama iğneleri uygun hastalarda obezite tedavisinde önemli fayda sağlayabiliyor. Bilimsel çalışmalar ise özellikle GLP-1 reseptör agonistlerinin safra taşı ve bazı safra kesesi hastalıklarının görülme riskini artırabildiğini gösteriyor. Bu, safra kesesi taşı olan herkesin bu ilaçları kullanamayacağı anlamına gelmiyor. Hastanın mevcut hastalığı, geçmiş şikâyetleri ve tedaviden beklenen fayda birlikte değerlendirilmeli. Bu nedenle ilaçlar hekim kontrolünde kullanılmalı ve safra kesesi taşı olan hastalarda tedavi kararı kişiye özel verilmeli.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
